काठमाडौं । हालका वर्षहरूमा घरेलु तथा व्यवसायिक स्तरमा लोकल कुखुरापालनप्रति रहेको आकर्षण तीव्र रूपमा बढ्दै गएको छ। स्वादिलो, बोसो रहित र उच्च बजार मूल्य पाउने भएकाले किसानहरू ठूलो संख्यामा लोकल कुखुरा व्यावसायिक ढङ्गबाट पाल्नतर्फ आकर्षित भएका छन्। विशेषज्ञहरूका अनुसार यसका लागि परम्परागत विधिभन्दा केही उन्नत तरिका अनिवार्यरूपमा अपनाउनुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ।
खोर निर्माण र वातावरण व्यवस्थापन
उन्नत जातका कुखुराजस्तै लोकल कुखुराको खोर पनि पर्याप्त भेन्टिलेसन, प्रकाश र सफाइ युक्त हुनुपर्छ।
खोर बाहिर कम्तिमा ५ फिट अग्लो जालीले घेरिएको खुला जमिन, घाँस तथा बुट्यानबारे व्यवस्था गरिएमा कुखुरा सहज रूपमा घुमफिर गर्न पाउँछन्, जसले मासु अझै स्वादिष्ट र कसिलो बनाउँछ।
सुली तथा खोरको भुइँ दिनहुँ सफा र ओभानो राख्नुपर्ने प्राविधिकहरू बताउँछन्।
ब्रुडिङ व्यवस्थापन
नयाँ चल्ला ल्याएपछि उन्नत जातमा जस्तै सही तापमान, फिडर–ड्रिन्कर दूरी, लाइट व्यवस्थापन अनिवार्य छ।
यसबारे विस्तृत जानकारी “खोरमा नयाँ चल्ला ल्याउँदा गर्नुपर्ने काम” शीर्षकका कृषि सामग्रीहरूमा प्रकाशित गरिएको छ।
खोरको क्षेत्रफल
व्यावसायिक उत्पादनको लागि प्रति वयस्क कुखुरा २ वर्ग फिट खोरभित्रको खाली ठाउँ उपलब्ध गराउनुपर्छ।
खोलामा छोडिने कुखुराका लागि बाहिरी क्षेत्र पनि आवश्यक मानिन्छ, जसले कुखुरालाई किरा–फट्यांग्रा खान, घाम ताप्न र सहज व्यायाम गर्न सहयोग पुर्याउँछ।
दाना–पानी व्यवस्थापन
दाना र पानीका भाँडाको संख्या उमेरअनुसार यसरी निर्धारण गरिएको छ—
-
चिक फिडर ट्रे : ७५ चल्लाका लागि १
-
चिक ड्रिंकर : ४० चल्लाका लागि १
-
चिक फिडर : ४० चल्लाका लागि १
-
ठुलो ड्रिंकर/फिडर : ५० वयस्क कुखुराका लागि १
दाना चरण अनुसार—
-
१–२ हप्ता : B0
-
३–४ हप्ता : L1 वा B1
-
५ हप्तापछि : K2 वा L2
करिब २५% दाना लागत घाँस–बुट्यान खुवाएर घटाउन सकिने विशेषज्ञहरूको दाबी छ।
भ्याक्सिन तालिका
लोकल कुखुरापालनमा रोग व्यवस्थापन अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छ। अनुशंसित तालिका यसप्रकार छ—
-
६ दिन – B1 (आँखामा)
-
१२ दिन – IBD Intermediate Plus
-
१८ दिन – IBD Intermediate
-
२५ दिन – Lasota
-
४५ दिन – Fowl Pox
-
६५ दिन – R2B
-
त्यसपछि प्रत्येक ४५ दिनमा Lasota दोहोर्याइने
जुकाको औषधि (Deworming)
-
५ हप्तापछि पहिलो डोज
-
खुला छोडिएको कुखुरामा महिनामा एकपटक
-
पूर्णतया खोरमा पालिएकोमा २ महिनामा एकपटक
-
Albendazole, Piperazine र Levamisole लाई परिवर्तन गर्दै प्रयोग गर्न सिफारिस छ।
अन्य व्यवस्थापन
-
निम, तुलसी र सुर्तीको पात जलेको धुवाँले लामखुट्टे तथा झिँगा नियन्त्रण
-
पानी सधैँ सफा राख्ने, कहिलेकाहीँ वेसार वा पोटास मिसाउने
-
जाडोमा लसुन, गर्मीमा प्याज मिसाएर खुवाउँदा प्रतिरोध क्षमता बढ्ने
-
घरको भान्साबाट निस्कने तरकारीका अवशेष, चोकर, मकै, सागपात प्रभावकारी आहारो बन्नसक्ने
बजार सम्भावना
लोकल कुखुराको मासु तथा अण्डा दुवैको उच्च बजार माग रहेको विशेषज्ञहरूको भनाइ छ।
यद्यपि अण्डा उत्पादनका लागि लोकल पोथी कमर्सियल लेयर्स जति उत्पादनशील हुँदैनन्। तर बजारमा लोकल अण्डाको मूल्य बढी रहेको कारण सही मूल्य निर्धारण र बजार व्यवस्थापन गर्न सके व्यवसाय अत्यन्त नाफाजनक बन्नसक्छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार नेपालमा लोकल कुखुराको मासुमा पाइने तिख्खर स्वाद, कम बोसो र प्राकृतिक रूपमा हुर्किएको आहाराको प्रभाव का कारण यसको बजार स्थायीरूपमा बढ्दो अवस्थामा छ।
