काठमाडौं । चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टी (सीपीसी) को अन्तर्राष्ट्रिय विभागअन्तर्गत नेपाल मामिला प्रमुख जाङ यूवाको नेतृत्वमा एक उच्चस्तरीय प्रतिनिधिमण्डल आगामी हप्ता तीनदिने औपचारिक भ्रमणका लागि नेपाल आउने भएको छ। कूटनीतिक स्रोतका अनुसार प्रतिनिधिमण्डलले प्रधानमन्त्रीसहित प्रमुख राजनीतिक दलका शीर्ष नेताहरूसँग भेटघाट गर्दै समसामयिक राजनीतिक अवस्था, द्विपक्षीय सम्बन्ध र क्षेत्रीय भूराजनीतिक विषयमा छलफल गर्ने कार्यक्रम तय भएको छ।
सत्ता समीकरणको पुनर्संरचनाको पृष्ठभूमि
नेपालको राजनीति पछिल्लो समय पुनः सत्ता समीकरणको फेरबदलतर्फ उन्मुख देखिएको छ। सरकारको स्थायित्व, गठबन्धनको भविष्य र दलहरूभित्रको आन्तरिक शक्ति सन्तुलन अस्थिर अवस्थामा रहेका बेला चीनको सत्तारूढ पार्टीको यो भ्रमणलाई सामान्य शिष्टाचार भ्रमणभन्दा फराकिलो सन्दर्भमा हेरिएको छ। राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार चीनले नेपालमा सम्भावित सत्ता परिवर्तन र त्यसले पार्ने क्षेत्रीय प्रभावलाई गम्भीरतापूर्वक नियालिरहेको संकेत यस भ्रमणले दिन्छ।
पार्टी–टु–पार्टी कूटनीति: चीनको फरक रणनीति
सीपीसीले परम्परागत राज्य–स्तरीय कूटनीतिसँगै पार्टी–टु–पार्टी सम्बन्धलाई प्राथमिकतामा राख्दै आएको छ। नेपालजस्तो बहुदलीय लोकतान्त्रिक प्रणालीमा पनि सीपीसीले सबै प्रमुख दलहरूसँग सम्पर्क बढाउँदै आएको छ। यस भ्रमणले चीनले कुनै एक दलभन्दा पनि समग्र राजनीतिक प्रणालीसँग दीर्घकालीन सम्बन्ध कायम गर्न चाहेको सन्देश दिने विश्लेषकहरूको भनाइ छ। यसले नेपालका दलहरूलाई पनि बाह्य शक्तिसँग सम्बन्ध राख्दा संस्थागत र सन्तुलित दृष्टिकोण अपनाउन दबाब सिर्जना गर्ने देखिन्छ।
भूराजनीतिक प्रतिस्पर्धा र नेपालको कूटनीतिक सन्तुलन
दक्षिण एसिया र हिन्द–प्रशान्त क्षेत्र तीव्र भूराजनीतिक प्रतिस्पर्धाको केन्द्रमा रहेको वर्तमान अवस्थामा नेपाल रणनीतिक रूपमा संवेदनशील मुलुक बनेको छ। भारत र चीनबीचको शक्ति सन्तुलन, साथै पश्चिमी मुलुकहरूको बढ्दो चासोका बीच नेपालले कूटनीतिक सन्तुलन कायम राख्नु चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको छ। सीपीसी प्रतिनिधिमण्डलको भ्रमणलाई चीनले नेपाल आफ्नो रणनीतिक परिधिभित्र स्थिर र विश्वसनीय साझेदारको रूपमा राख्न खोजेको प्रयासका रूपमा पनि व्याख्या गरिन्छ।
सार्वभौमिकता र ‘एक चीन’ नीतिको सन्दर्भ
चीनले बारम्बार नेपालको सार्वभौमिकता, स्वाधीनता र भौगोलिक अखण्डताको सम्मान गर्ने प्रतिबद्धता जनाउँदै आएको छ। बदलामा चीनले ‘एक चीन’ नीतिप्रति नेपालको स्पष्ट समर्थनलाई अत्यन्त संवेदनशील विषयका रूपमा लिन्छ। विश्लेषकहरूका अनुसार यस भ्रमणले नेपालको उक्त नीतिप्रतिको निरन्तर प्रतिबद्धता पुनः सुनिश्चित गर्ने कूटनीतिक प्रयास पनि समेट्न सक्छ।
राजनीतिक सन्देश र सम्भावित प्रभाव
यो भ्रमणले तत्काल कुनै ठोस सम्झौता भन्दा पनि दीर्घकालीन राजनीतिक सन्देश दिने अपेक्षा गरिएको छ। नेपालका राजनीतिक दलहरूलाई आन्तरिक अस्थिरताबीच पनि परराष्ट्र नीतिमा निरन्तरता र सन्तुलन कायम राख्नुपर्ने सन्देश तथा क्षेत्रीय शक्तिहरूलाई नेपाल कुनै एक ध्रुवमा नझुक्ने संकेत दिनु यस भ्रमणको प्रमुख राजनीतिक प्रभाव हुनसक्ने विश्लेषण गरिएको छ।
समग्रमा, नेपाल राजनीतिक संक्रमणको संवेदनशील मोडमा रहँदा हुन लागेको सीपीसीको उच्चस्तरीय प्रतिनिधिमण्डलको यो भ्रमण कूटनीतिक शिष्टाचारभन्दा माथि उठेर सत्ता समीकरण, भूराजनीतिक सन्तुलन र नेपालको रणनीतिक दिशाबारे संकेत दिने महत्वपूर्ण घटनाका रूपमा हेरिएको छ।