भक्तपुर
नेपालको इतिहासमै सबैभन्दा विनाशकारी विपत्तिमध्ये एक मानिने गोरखा भूकम्प २०७२ को आज ११औँ वर्ष पुगेको छ। वि.सं. २०७२ वैशाख १२ गते दिउँसो ११:५६ बजे गएको ७.८ म्याग्निच्युडको भूकम्पले देशभर गहिरो घाउ छोडेको थियो, जसको पीडा र स्मृति आज पनि उत्तिकै ताजा छ।
हजारौँ जीवन गुमेको त्यो दिन
भूकम्पमा करिब ९ हजारभन्दा बढी नागरिकले ज्यान गुमाए भने २२ हजारभन्दा बढी घाइते भए। लाखौँ नागरिक घरबारविहीन बनेर खुला आकाशमुनि बस्न बाध्य भए। केन्द्रविन्दु बारपाक आसपास रहेको यस भूकम्पले गोरखा, सिन्धुपाल्चोक, भक्तपुर, काठमाडौँ लगायतका जिल्लामा व्यापक क्षति पुर्याएको थियो।
ढलेका संरचना, भत्किएका सम्पदा
भूकम्पले केवल घरहरू मात्र होइन, देशका ऐतिहासिक सम्पदामा पनि गम्भीर क्षति पुर्यायो।
धरहरा पूर्ण रूपमा ढल्यो भने काठमाडौँ दरबार क्षेत्र, भक्तपुर दरबार क्षेत्र र पाटन दरबार क्षेत्र का थुप्रै मन्दिर र संरचना भग्नावशेषमा परिणत भए।
पराकम्पको त्रास र असुरक्षाको अनुभूति
मुख्य भूकम्पपछि लगातार आएका पराकम्पहरूले जनजीवनलाई लामो समयसम्म प्रभावित बनायो। वैशाख २९ गते गएको शक्तिशाली पराकम्पले झन् त्रास फैलाएको थियो। महिनौँसम्म नागरिकहरू टहरामा बस्न बाध्य भए।
विपत्तिमा देखिएको एकता
विपत्तिको समयमा नेपाली समाजले अद्भुत एकता प्रदर्शन गर्यो। सेना, प्रहरी, सशस्त्र बल, स्वयंसेवक र सर्वसाधारण उद्धार तथा राहतमा खटिए। अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले पनि सहयोगको हात बढाउँदै राहत, उद्धार टोली र पुनर्निर्माणमा साथ दिएको थियो।
पुनर्निर्माण र सुधारको यात्रा
भूकम्पपछि नेपालले पुनर्निर्माणमा उल्लेखनीय प्रगति गरेको छ। नयाँ संरचना निर्माणमा भूकम्प प्रतिरोधी प्रविधिको प्रयोग बढेको छ भने सचेतना कार्यक्रमहरू पनि विस्तार भएका छन्।
यद्यपि, अझै पनि कतिपय क्षेत्रमा पुनर्निर्माण अधुरो रहेको र विपद् व्यवस्थापनलाई थप सुदृढ बनाउनुपर्ने चुनौती कायमै छन्।
सम्झनासँगै चेतना
गोरखा भूकम्पको ११औँ वर्ष केवल सम्झनाको दिन मात्र होइन, भविष्यका लागि तयारी र सचेतनाको सन्देश पनि हो। भूकम्पीय जोखिममा रहेको देश भएकाले सुरक्षित संरचना, पूर्वतयारी र समुदायस्तरको सचेतना अझ आवश्यक देखिन्छ।
आजको दिनमा गुमेका जीवनप्रति श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्दै, पीडितप्रति सहानुभूति प्रकट गर्दै, सुरक्षित र सक्षम नेपाल निर्माणको प्रतिबद्धता पुनः दोहोर्याइएको छ।